Wstęp
Szponniczek (Acropternis orthonyx) to niezwykły gatunek średniej wielkości ptaka, który ze względu na swoje unikalne cechy i siedliska, cieszy się zainteresowaniem ornitologów oraz miłośników przyrody. Należy do rodziny krytonosowatych (Rhinocryptidae) i jest jedynym przedstawicielem rodzaju Acropternis. Występuje w górskich lasach Andów, rozciągających się na terenie Kolumbii, Wenezueli i Ekwadoru. Mimo że jest rzadkim ptakiem, nie jest zagrożony wyginięciem, co czyni go interesującym obiektem badań dotyczących bioróżnorodności regionu andyjskiego.
Taksonomia i etymologia
Szponniczek został po raz pierwszy opisany przez Frédérica de Lafresnaye’a w 1843 roku w czasopiśmie „Revue Zoologique par La Société Cuvierienne”, gdzie nadano mu nazwę Merulaxis orthonyx. Obecnie klasyfikowany jest w monotypowym rodzaju Acropternis, który został opisany przez Cabanisa i Heinego. Gatunek ten wyróżnia się dwoma podgatunkami: A. o. orthonyx oraz A. o. infuscatus. Różnice między osobnikami z różnych obszarów są minimalne, co prowadzi niektórych badaczy do uznania szponniczka za gatunek monotypowy.
Nazwa rodzajowa Acropternis wywodzi się z greckich słów „akros”, oznaczającego najwyższy oraz „pternē” – obcas, natomiast nazwa gatunkowa „orthonyx” pochodzi również z greki, od słów „orthos” – prosty oraz „onux” – pazur. Takie nazewnictwo odnosi się do charakterystycznych cech anatomicznych tego ptaka.
Morfologia szponniczka
Długość ciała szponniczka wynosi około 21,5 cm, a masa ciała oscyluje między 81 a 100 g. U dorosłych osobników przód głowy, gardło oraz boki szyi mają barwę pomarańczowobrązową, natomiast pozostała część ciała jest czarna z białymi kropkami. Kuper oraz pokrywy nadogonowe mają kolor rudokasztanowy. Lotki są ciemnobrązowe z wąskim czerwonobrązowym obrzeżeniem, a sterówki są czarnobrązowe.
Wyróżniający się długi tylny pazur osiąga długość do 25 mm i może odgrywać kluczową rolę w żerowaniu szponniczka. U samców masa ciała wynosi zazwyczaj od 90 do 100 g, podczas gdy samice ważą od 81 do 89 g. Młode osobniki przypominają dorosłe, jednak różnią się kolorystyką głowy oraz brakiem plamek na spodzie ciała.
Środowisko życia i zasięg występowania
Obszar występowania szponniczka obejmuje około 113 tys. km² i obejmuje górskie regiony Kolumbii, Wenezueli i Ekwadoru. Podgatunek A. o. orthonyx zasiedla północno-zachodnią Wenezuelę oraz centralną część kolumbijskich Andów, podczas gdy A. o. infuscatus występuje w Ekwadorze oraz północno-zachodnim Peru.
Szponniczek preferuje gęste zarośla bambusów oraz wilgotne górskie lasy, gdzie występuje na wysokości od 1900 do 3900 m n.p.m., zwykle powyżej 2500 m n.p.m. Jego siedliska to także lasy wtórne, gdzie znajduje idealne warunki do żerowania i skrywania się przed drapieżnikami.
Zachowanie i dieta
Szponniczek jest ptakiem skrytym, który rzadko można zobaczyć, ale łatwo usłyszeć jego charakterystyczny śpiew. Jego pieśń trwa od 0,4 do 0,5 sekundy i powtarza się w odstępach od 2 do 5 sekund przez kilka minut. Dźwięki te mają przenikliwy charakter i mogą być słyszane szczególnie rano tuż po wschodzie słońca.
Dieta szponniczka składa się głównie z owadów, pająków oraz materii roślinnej. Żeruje na runie leśnym, gdzie porusza się poprzez podskoki i kopanie obiema nogami jednocześnie. Dzięki długiemu tylnemu pazurowi ma ułatwione zadanie w wydobywaniu pokarmu z gleby.
Lęgi i rozmnażanie
Informacje dotyczące rozmnażania szponniczka są ograniczone. Po raz pierwszy gniazdo tego gatunku zostało odkryte dopiero w lutym 2004 roku w rezerwacie Aguas de Manizales. Gniazdo miało kulisty kształt i było zbudowane głównie z mchu oraz drobnych gałązek. Wewnątrz znajdowało się jedno białe jajo o wymiarach 30×22 mm.
Pisklę wykluło się po 19 dniach inkubacji. Badania wykazały również, że dieta pisklęcia składała się głównie z robaków. Gniazda szponniczka mają podobną konstrukcję do gniazd innych przedstawicieli rodziny krytonosowatych.
Status ochrony
Według klasyfikacji IUCN szponniczek jest uznawany za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern). Od 1988 roku nie stwierdzono znaczących spadków liczebności populacji ani istotnych zagrożeń dla tego gatunku. BirdLife International ocenia trend liczebności populacji jako stabilny.
W Ekwadorze szponniczek jest rzadki lub mało pospolity, a jego występowanie ogranicza się do kilku obszarów chronionych, takich jak Park Narodowy Podocarpus czy rezerwat leśny Pasochoa w Ekwadorze oraz Park Narodowy Guaramacal w Wenezueli.
Zakończenie
Szponniczek to fascynujący ptak zamieszkujący andyjskie lasy deszczowe Kolumbii, Wenezueli i Ekwador
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).